Stopcontact zonder aarding: mag het blijven en wat doet u eraan?

Stopcontact zonder aarding: in bijna elke woning van voor de jaren tachtig zit er minstens één, en vaak zijn het er tientallen. Het toestel werkt, het licht brandt, en toch ontbreekt de draad die u moet beschermen wanneer er iets misloopt. In dit artikel leest u hoe u zo’n stopcontact herkent, wat het AREI ervan zegt en wat de oplossing in de praktijk inhoudt.

Zitten er in uw woning veel stopcontacten zonder aarding, dan is de vraag vaak groter: moeten de leidingen vervangen worden? Dat ziet u na een paar keuzes met onze keuzehulp oude leidingen vervangen.

Stopcontact zonder aarding: hoe u het herkent

Er zijn drie soorten, en de tweede is de gevaarlijkste.

• Het stopcontact met twee gaten en geen pen. U ziet meteen dat er geen aarding is. De stekker van een wasmachine of een microgolfoven past er vaak niet eens in.
• Het stopcontact met een aardingspen die nergens mee verbonden is. Van buiten ziet het er modern en veilig uit. Achter de afdekplaat is de aardklem leeg, omdat er in de oude leiding geen aarddraad zit.
• Het stopcontact met randaarding. In plaats van een pen heeft het twee metalen lipjes aan de rand. Het is het model uit Nederland en Duitsland, en het hoort niet in een Belgische installatie, ook niet als de aarding correct aangesloten is.

Dat tweede geval is de fout die ik in oudere woningen het vaakst zie. Iemand vervangt een bruin bakelieten stopcontact door een nieuw model en denkt dat het daarmee in orde is. Het resultaat is een stopcontact dat veiligheid belooft en ze niet levert.

Waarom de aarding zoveel verschil maakt

Toestellen met een metalen behuizing, zoals een wasmachine, een droogkast, een vaatwasser, een oven of een koelkast, zijn gemaakt om geaard te worden. Raakt binnenin een draad los en komt hij tegen de behuizing, dan staat die behuizing onder spanning.

Met aarding loopt de foutstroom meteen weg naar de aarde. De differentieelschakelaar merkt dat en schakelt uit, nog voor iemand het toestel aanraakt. Zonder aarding blijft de behuizing onder spanning staan tot iemand ze vastpakt. Dan loopt de stroom door die persoon.

Toestellen met dubbele isolatie hebben geen aarding nodig. U herkent ze aan een platte stekker zonder aardcontact en aan het symbool met twee vierkanten in elkaar. Een lader, een lamp of een televisie horen daar meestal bij.

Stopcontact zonder aarding: wat zegt het AREI?

Het AREI spreekt niet van stopcontacten maar van contactdozen. Voor een huishoudelijke installatie gelden vier regels:

1. Een aardingscontact is verplicht. Elke contactdoos heeft een aardingscontact dat werkelijk verbonden is met de beschermingsgeleider, de geelgroene draad in de leiding. Uitzonderingen zijn contactdozen op zeer lage veiligheidsspanning en contactdozen die gevoed worden door een eigen beschermingstransformator, zoals een scheercontactdoos in de badkamer.
2. Het Belgische model heeft een aardingspen. Contactdozen met alleen randaarding zijn in een vaste huishoudelijke installatie in België in de regel niet toegelaten.
3. Kinderbeveiliging is verplicht. De openingen zijn afgeschermd, zodat een kind er geen voorwerp in kan steken.
4. Hoogstens acht per stroombaan. Op één eindstroombaan mogen maximaal acht enkelvoudige of meervoudige contactdozen aangesloten zijn.

Voor oude installaties, van voor 1 oktober 1981, voorziet het AREI afwijkingen. Die zijn sinds 1 juni 2023 strenger geworden. Een stopcontact zonder aardingspen mag alleen blijven als aan twee voorwaarden tegelijk voldaan is:

1. In de bestaande leiding zit geen beschermingsgeleider. Zit er wel een aarddraad in de leiding, dan moet hij aangesloten worden op een stopcontact met pen.
2. Het stopcontact is beveiligd door een differentieelschakelaar van hoogstens 30 mA.

De kinderbeveiliging valt niet onder die afwijking. Ook in een oude installatie moet elk stopcontact kinderbeveiliging hebben. Een oud model met open gaten mag dus niet blijven, ook niet achter een differentieelschakelaar.

Een stopcontact met een aardingspen die niet met de aarding verbonden is, mag nooit blijven. Dat heet een schijnaarde, en het AREI verbiedt ze uitdrukkelijk. Het is geen afwijking maar een inbreuk, omdat het de gebruiker misleidt.

Wat een keurder nakijkt

Een keurder kijkt niet alleen of er een pen in het stopcontact zit. Hij meet of die pen werkelijk met de aarding verbonden is, hij meet de aardingsweerstand van de installatie en hij test de differentieelschakelaars. Hij kijkt ook naar het type: een contactdoos met randaarding of zonder kinderbeveiliging komt evengoed op het verslag. Hetzelfde geldt voor de staat van het stopcontact zelf: het mag niet beschadigd zijn en het mag geen brandsporen vertonen. Een gebarsten afdekplaat, een loszittend stopcontact of een bruin verkleurde opening zijn elk een reden om het te vervangen. Een stopcontact dat er goed uitziet maar niet geaard is, komt dus altijd aan het licht.

Hoe zwaar zo’n vaststelling weegt tegenover de andere punten op het verslag, leest u in ons artikel over de inbreuken bij de elektrische keuring. Hoeveel tijd u na een negatief verslag hebt om het in orde te brengen, staat in het artikel over een afgekeurde elektrische keuring.

Stopcontact zonder aarding oplossen: drie situaties

De prijs en de last hangen volledig af van wat er achter het stopcontact zit.

1. De aarddraad zit in de leiding maar is niet aangesloten. Dit is het beste geval. Het stopcontact wordt vervangen door een model met pen en de draad wordt aangesloten. Een kleine ingreep per stopcontact.
2. Er zit geen aarddraad in de leiding, maar de buis laat toe er een bij te trekken. In woningen met buizen in de muur lukt het soms om een beschermingsgeleider bij te trekken zonder te kappen. Dat hangt af van de staat van de buizen en van het aantal bochten.
3. Er zit geen aarddraad in en bijtrekken lukt niet. Dan blijft er één oplossing over: een nieuwe leiding van het verdeelbord tot aan het stopcontact. Dat betekent slijpen en herstellen. Hoe lang zo’n leiding mag zijn bij een bepaalde beveiliging, rekent u na met onze rekentool voor de maximale lengte van een stroomkring.

Komt het derde geval in de hele woning voor, dan is de vraag niet meer hoe u één stopcontact herstelt maar of de leidingen aan vervanging toe zijn. Die afweging maken we in het artikel over de oude elektrische installatie.

Wat u zeker niet mag doen

Vier noodoplossingen duiken telkens weer op. Geen enkele is toegelaten, en de eerste twee zijn gevaarlijker dan het probleem dat ze moeten oplossen.

• Een brugje leggen tussen de nulgeleider en de aardingspen. Bij een onderbroken nulgeleider komt de volle spanning dan op de behuizing van elk toestel dat u insteekt.
• De aarding aftakken van een waterleiding of een verwarmingsbuis. Die leidingen zijn geen aardingsinstallatie, en een stuk kunststof buis ergens onderweg onderbreekt de verbinding zonder dat u het weet.
• Een stopcontact met pen plaatsen en de aardklem leeg laten. Dat is de schijnaarde van hierboven.
• De aardingspen uit een nieuw stopcontact verwijderen. Ook vakmensen doen dat wanneer er geen beschermingsgeleider in de leiding zit, juist om een schijnaarde te vermijden. Het mag niet. Het product is dan gewijzigd en beantwoordt niet meer aan de voorschriften van de fabrikant. Zo’n stopcontact past in geen enkele categorie die de regelgeving toelaat: het is geen contactdoos met aarding meer, en het is ook geen toegelaten oud model.

Zit er geen aarddraad in de leiding, dan zijn er maar twee correcte wegen. De eerste is een stopcontact zonder aardingscontact dat de fabrikant zo gemaakt heeft, met kinderbeveiliging, achter een differentieelschakelaar van hoogstens 30 mA. De tweede is een beschermingsgeleider aanleggen en een gewoon stopcontact met pen plaatsen.

De eerste weg is alleen bruikbaar voor toestellen met dubbele isolatie. Vraagt de stekker van het toestel om aarding, dan moet het stopcontact verbonden zijn met de beschermingsgeleider. Voor een wasmachine, een oven of een koelkast blijft dus alleen de tweede weg over.

Wat u aan uw installatie zelf mag doen en wat niet, leest u in ons artikel over zelf uw elektrische installatie herstellen.

Veelgestelde vragen over een stopcontact zonder aarding

Beschermt een differentieelschakelaar ook zonder aarding?

Gedeeltelijk. Een differentieelschakelaar van 30 mA schakelt ook zonder aarding uit, maar pas op het moment dat de foutstroom door iemand vloeit. Met aarding schakelt hij uit zodra het defect ontstaat, voor iemand het toestel aanraakt. De differentieelschakelaar vervangt de aarding dus niet, hij vult ze aan.

Mag ik een wasmachine aansluiten op een stopcontact zonder aarding?

Dat is precies het toestel waarvoor u het niet mag doen. Een wasmachine heeft een metalen behuizing, staat in een vochtige ruimte en wordt met natte handen aangeraakt. Hetzelfde geldt voor de droogkast, de vaatwasser en de oven. De regel is eenvoudig: vraagt de stekker om aarding, dan moet het stopcontact ze ook leveren.

Lost een stekkerdoos met aardingspennen het op?

Nee. Een stekkerdoos geeft alleen door wat het stopcontact in de muur aanbiedt. Zit daar geen aarding, dan zijn de pennen in de stekkerdoos nergens mee verbonden.

Mag ik een stopcontact met randaarding plaatsen?

Nee, niet in een Belgische woning. Het probleem is dat ze zo makkelijk te vinden zijn: in een Nederlandse bouwmarkt en in veel webwinkels is randaarding het gewone model. De stekkers van moderne toestellen passen in beide soorten, en daarom valt het bij het gebruik niemand op. Bij de keuring valt het wel op. Koop dus een contactdoos met aardingspen en kinderbeveiliging.

Moet ik alle stopcontacten laten aanpassen?

Begin waar het risico het grootst is: de keuken, de badkamer, de wasplaats en elk stopcontact waar een toestel met een metalen behuizing op aangesloten is. Voor de rest van de woning bepaalt het keuringsverslag wat er moet gebeuren. Hoe u dat verslag punt voor punt leest, staat in ons artikel over het keuringsverslag lezen.

Kort samengevat

Een stopcontact zonder aarding mag in een oude installatie alleen blijven als er geen aarddraad in de leiding zit en als het beveiligd is door een differentieelschakelaar van hoogstens 30 mA. Kinderbeveiliging is altijd verplicht, ook in een oude installatie. Een stopcontact met een pen die niet verbonden is, mag nooit blijven, en een model met randaarding hoort niet in een Belgische installatie. De oplossing gaat van een aansluiting van enkele minuten tot een nieuwe leiding, en dat ziet u pas wanneer het stopcontact open is.

Neem contact met ons op.

Bel ons op +32 484 79 52 47 of stuur een bericht via WhatsApp.

---

Geschreven door een industrieel ingenieur die vijftien jaar elektrische installaties keurde en zeven jaar gasinstallaties. Geen verkooppraatje, gewoon waar de man met het klembord naar kijkt.